Ahmaklar ve Dalgınlar Kitabı

https://www.kitapyurdu.com/kitap/ahmak-ve-dalginlar/5461.html

İnsanlar madenler[i] gibi çeşit çeşittir. Bu yüzden ahmakça davranan insanları ve bu huyu tanımak için İbnul Cezvi’nin (h.510-597), Ahmaklar ve Dalgınlar[ii] kitabını okudum. Çok faydalandım, bu huya sahip olanlarla alakalı anladığım şeyleri aktarmaya çalışayım.

Kahramanların kıssaları, kahramanlık öğretir, peki ahmakları anlatan kitap niçin okunur, derseniz: Akıllı insan, ahmakları tanıdıkça; aklının kıymetini anlar ve şükreder, onları yanlışa götüren nedenleri öğrenerek o tuzaklara düşmez ve nasiplerinde eksiklik olan bu kişilerden zarar görmemek için tedbir alır derim.

Ahmaklık; amaç doğru olduğu halde yanlış yol takip etmek ve yanlış yöntem takip etmektir. Örneğin bir valinin kafesten kuşu kaçar ve şehrin tüm kapılarını kapatılmasını emreder. Amacı kuşu korumaktır.

Aklı hiç olmayana deli denir. Aklı olup da aklını kullanmayana veya kullanamayana ahmak denir. Ahmak, aklı az, görüşü kısa, basiretsiz, kötü huylu kimsedir. Kârını ve zararını iyi düşünemez. Hikmet, iyiyi kötüden, hakkı bâtıldan ayıran kuvvettir. Hikmetin lüzumundan az olmasına ahmaklık denir. Ahmak, hayrı, şerri birbirinden tam ayıramaz.

Yaratılıştan olan ahmaklık, şifası olmayan bir hastalıktır. İmam Evzai şöyle diyor: İsa (as)’a şöyle sorulduğunu duydum: ” Ey Allah’ın elçisi! Sen ölüleri diriltiyorsun.” Evet, Allah’ın izniyle “Anadan doğma körü iyileştiriyorsun” Evet, Allah’ın izniyle “peki ahmaklığın çaresi nedir?” diye sorulunca “işte o beni çaresiz bıraktı” buyurdu.

Ahmak kimsenin halini anlamak için şu hikâye anlatılır. “Ormanda bir ayının ayağı, kütük arasına sıkışmış, kurtaramıyormuş. Biri bunu görüp, ayının ayağını kütüğün arasından çıkarmış. Ayı da kendisine iyilik eden bu adama, ormandaki arıların yaptığı petekleri alıp getirmiş. Adam balı yiyince orada uyumaya başlamış. Fakat sinekler, adamın yüzüne konarak rahatsız ediyormuş. Ayı ise, adam rahat uyusun diye sinekleri kovuyormuş. Bakmış kovmakla gitmiyor, sinekleri öldüreyim bari diye, kocaman bir taş alıp, adamın yüzüne konan sineklere vurmuş. Sonucu tahmin ediyoruz. Ayı ahmak olduğu için, sinekleri öldürmek için vurduğu taşın adama zarar vereceğini düşünememiş.”

Hz Ali (ra) her insanda az da olsa ahmaklık vardır ve onunla yaşar demiştir.[iii] Ahmaklığın en büyük delîli sözleridir. Ardından davranış ve fiilleri gelir. Ahmakların özelliklerine gelince bunlar;

Kendini çok beğenir, sahte övgüden hoşlanır, çok konuşur, çabuk karşılık verir, çokça sağa sola bakar, bilgisizdir, asılsız şeylere inanır, herkese güvenir, sır tutamaz, sebepsiz yere öfkelenir, faydasız konuşur, dost düşman ayıramaz, kendine iyilik yapana kötülük yapar, kendisine kötülük yapana iyilik yapar, kendini insanların en akıllı sayar, hayırlı insanların aleyhinde konuşur ve kötü insanlarla beraber olur.

Akıllı, ahmakların ilki ise şeytandır. O iblis abid olmasına rağmen Âdem (as)’a, Allah’ın secde emrine uymadı. “Muhakkak onları saptıracağım”[iv] diyerek başkalarını helak etmek için çabalamaya başladı. Bu sözüyle şeytan insanları kastederek kendisini cezalandıranı etkilemek istemiştir. Ancak Allah cc hiçbir şeyden etkilenmez.

Hz Âdem’in oğlu Kabil, İblis’e (L. Aleyh) uyarak ilk ahmaklardan oldu. Kardeşini öldürerek, kardeşinin adağının Allah tarafından kabul edilmesine tepki koymuştu. Aslında yapması gereken kendi adağının neden kabul edilmediğini araştırıp, tövbe edip, doğrusunu yapmak idi.

O günden itibaren Şeytana uyanlar hep ahmaklık yapmışlardır. Ahiretin ebedi, dünyanın kısa ve geçici olduğunu bilen insanların, dünyada Allah’ın rızasına uygun davranmayarak, geçici dünya menfaatini, ebedi ahiret saadetine tercih etmekle ahmaklığın en büyüğünü yapmaktadırlar.

Bu yüzden ahmaklarla dostluk yapmak sakıncalıdır. Hz Ömer (ra) “Ahmakla arkadaşlıktan sakın. Çünkü sana iyilik edeyim derken, zararı dokunur ”der. Hasan ı Basri (R aleyh) şöyle demiştir. “Ahmağa küsmek, Allah’a yakınlıktır.” A’meş (R aleyh) der ki “ahmağı yermek, saman sepetine üfürmek gibidir.” Yani hiçbir işe yaramaz.

Dünya ahiretin tarlasıdır. Tarlaya tohum atmadan, sürmeden, bakımını yapmadan ürün çıkmasını beklemek ahmaklıktır. Bir ömür boyunca Allah’ı hatırlamadan, O’nun emirlerine itaat etmeden ve ölünce Allah’ın kendisini cennete koyacağını beklemek nedir? Sanki Allah (cc) onu cennete koymaya mecburmuş gibi.

Ahmak durumuna düşmemek için akıllı kişinin yapacağı şunlardır; Günahta ısrar etmemek, başkasını küçümsememek veya kendini herkesten akıllı sanmamak, dostuna dostluk yapmak, düşmanına karşı hazırlıklı olmak, boş söz söylememek, faydasız ilimlerden uzak durmak ve hayırlı arkadaşlar edinmektir.

Allah (cc) bize ahmakça davranmamayı ve ahmaklardan uzak durmayı nasip etsin.