Kitaplar bizi gitmediğimiz diyarlara götüren ulaşım araçlarıdır. Ancak her kitap bizi farklı âlemlere götürür. Bu yüzden hangi kitabın bizi nereye götüreceğini anlamak için o kitabı baştan sonra dikkatlice okumak gerekmektedir. Her kitabı okumamız mümkün olmadığına göre bize uygun kitapları nasıl tespit edeceğiz? Kapakların rengine ve başlığına göre mi? Peki kitap okuyanlar beğendikleri kitapları tanıtıp, tavsiye etseler ne olur?
Bu ihtiyaçtan olsa gerek bazı kişiler okudukları kitabı tahlil ettikten sonra bu kitaptan faydalanacak olan kişileri ve bilgileri hazırlayıp yayınlayarak (kitap tavsiyesi yaparak) çok değerli hizmette bulunmaktadırlar.
Bu konuda internette, okudukları kitapları özetleyen veya tahlil eden kişilerin siteleri bulunmaktadır. Kitapları tanıtan siteleri ise ya yazarların/yayınevlerinin kendileri ya da satış yapan sitelerde kitap tanıtımları yapılmaktadır.
Ancak yapılan işin hedefine ulaşması için nelere dikkat edilmesi gerektiği de önemli bir konudur. Kitap tavsiyesi yapacak olanların okudukları kitap, yazarı ve içeriği hakkında verecekleri bilgilerin sunulması faydalı olacaktır. Şu konularda bilgi verilmesi gerektiği kanaatindeyim.
- Kitap ve Basım Bilgileri
Kitabın önce dış görünüşü, basım özellikleri ve nereden temin edileceği kısaca tanıtılmalıdır. Kitap kapağının bir fotoğrafı, kitabın ismi (çeviri ise orijinal ismi ile birlikte), yazar(lar)ı (varsa çeviren(ler)i), baskı adedi, basıldığı yer, tarih, kaç sahife olduğu ve basılan yayınevi ile nereden temin edilebileceği (İnternet sitesi adresi de olabilir) kısaca yazılmalıdır.
- Yazarın Hayatı ve Görüşleri Nedir?
Her esere değer veren en önemli nokta yazarın kendisidir. Onun hayatı; hocaları, öğrencileri, eserleri, yaşantısı, insanlığa kattığı değerler ve düşünceleri ne kadar önemli ise o öldükten sonra bunlar yaşar. Elbette yaşarken de değerleri bilinen yazarlar bulunmaktadır. İnsan hayatı tek düze değildir zaman zaman fikirler değişebilir insan hayatından farklı evreler olabilir. Bu incelenen eserin yazarın hangi dönemine ait olduğu sonradan eseri için düzelttiği konular var mı varsa neler olduğunun bilenmesi önemlidir.
- Eser Hangi Ortamda Yazılmış?
Eserlerin oluşturulduğu ortam bilindiğinde kullanılan terimler ve o günkü manaları, o günkü siyasal ortam ile yazarın yaşadığı ülke, eserin doğru anlaşılmasına sebep olacaktır. Aksi halde yazarın söylediğini herkes farklı anlar, yanlış anlar.
- Eser Neden Yazılmış?
Eserler hiçbir sebep yokken meydana gelmez. Mutlaka bir yazım sebebi vardır ve genelde bir ihtiyacın sonunda ortaya çıkar yani bir etkinin tepkisidir. Yazılma sebeplerinin en kötüsü ise yazarın kendini tatmin etmek için ele aldığı eserlerdir ki bunların faydası çok az olacaktır.
- Yazar Sorunu Nasıl Çözüyor?
Yazarın okuyucusunu çıkardığı bir yolculuk vardır. Onu ulaştırmak istediği yer neresidir, bu bir ana fikirle ortaya konulmalıdır. Bunun gizlenmesi gayri ahlaki, bilinmemesi ise yazarın bilinçsizce veya bütüncül düşünmediğini gösterir. Tavsiye eden ve okuyan da bu yüzden kitabı bütünlük içinde okuyamaz, faydalanamaz.
- Eser Neler Anlatmakta?
Her eser bilinmeyen ya da gizli olan konuları açığa çıkarmak için yazılır. Tavsiye edilen eserde yazarın neyi açıklamaya çalıştığı özet halinde sunulmalıdır. Bu genelde kitabın önsözünde anlatılır ya da içindekiler kısmına bakıldığında (yazar başlıkları anlaşılır koymuş ise) anlaşılır.
Kitap tavsiyesi eden kişinin de eseri ve yazarını iyi anladığı zaman yaptığı iş amacına ulaşmış olur. Yoksa “beni bir sen anladın o da yanlış anladın” konumuna düşer.
Kitabın iç anlatımına kısa bir vurgu vuran arka kapakta ya da girişte bulunan bir paragraf kitabın içeriğini tanıtmaktadır. Bundan alıntı yapılarak sunulabilir.
Bir de kitabın okunması anında bizce bilinmesi gereken ya da dikkat edilmesi gereken konu ya da kavramlar vurgulanırsa okuyucu kitapta anlatılan konuya daha rahat adapte olur.
- Kitabın Mahiyeti Nedir?
Tavsiye edilen kitabın edebi türü okuyucu için önemli olduğundan belirtilmelidir. Herkes şiir okumayabilir ya da bazıları roman okumayı severler.
Kitap çeviri ise çevirenin tanıtılması, hangi dillere çevirisinin olduğu önemli olabilir. Asıl olan her eseri, kendi özgün dilinde okumaktır. Ama her çeviri “eserin aslından eksilme” olduğu meşhur bir konudur. Ama dil öğrenme problemi sebebiyle çeviri okumak mecburiyettir.
- Eser Kime Hitap Etmekte?
Bilindiği gibi ilimler kademe kademedir. Bu yüzden ilkokuldan üniversite sonuna kadar matematik öğretilir ama her seviyede matematiğin farklı kısmı öğretilir. Örneğin, ilkokuldaki öğrenciye temel konular öğretilir. Sebebi hem öğrencinin akıl seviyesi hem de konu anlatımlarında önce başlangıcın sunulması sonra diğer konular onun üzerine bina edilmesidir. Üniversiteye gelince matematiğin hayatta ne işe yaradığı, yani meslek hayatındaki kullanımı öğretilir.
Aynı şey sinema filmi seyrederken bile geçerlidir. Ülkemizde yayınlanan filmlerin başında, kime uygun olduğu ile alakalı işaretleri konulmakta RTÜK tarafından kontrol edilmektedir. Bu hem seviyesi uygun olanların seyredebileceği tavsiyesi hem de seviyesi uygun olmayanlar için oluşacak zararların engellenmesi için gereklidir. Aynı şey kitaplar içinde yayınevleri tarafından yapılmalıdır. Yapılmamış ise kitabı tavsiye eden kişi, bu yönünü mutlaka vurgulamalıdır.
- Eser Neden Okunmalı?
Eserin “neden okunması gerektiği” final cümlesi olarak yazılmalıdır.
Tabi bunlar dışında da farklı konulara değinilebilir. Kitap/eser bir çeviri ise çevirenin kendi ve/veya dili ile ilgili beğeni ya da eleştirir yapılabilir. Kitabın kısa bir özeti sunulabilir.
Sanatı her ayrıntıyı değerlendirmek olarak düşüneneler için, kitapla alakalı her detay üzerinde yazı yazılabilir. Kitabın kapağından yazıların fontundan kâğıt kalitesine kadar her konu bazen övgü ile bazen eleştiri olarak da yazılabilir. Sonuçta bu yazıyı kitabı basan ve satan kişiler de bu yazıyı okuyabilir.
Son olarak; Kitap Tavsiyesi konuları incelendiğinde her kitabın ön söz bölümünde bu konuların tamamı ya da bir kısmı buradan alınabilir. Kitap Tavsiye yazılarının birkaç sayfayı geçmemesi tanıtım için yeterlidir. Günümüzde gazete, dergi ya da bloglarda “fıkra” tarzı ile kitap tanıtımları yapılmakta ama en etkilisi yukarıda sunduğumuz tarzda bilgileri içeren bir makaledir.
Kitap Tavsiyesi sağlıklı yapıldığında, kitap seçimi yapanlar için büyük kolaylık olacaktır. Okunulan kitaplar beğenildiğinde bu beğeninin karşılığı olarak, onu başkasına tavsiye etmek için o kitapla alakalı bir tanıtım yazısı yazılmalıdır.
Kitap Tavsiyesi 